Δεν είναι βέβαια μια λαμπρή κατηγορία για να ανήκεις, αλλά τουλάχιστον υπάρχουν αρκετοί από εμάς. Ανησυχούμε για τη δουλειά, για τα χρήματα, μη μας εγκαταλείψουν, για τις αρρώστιες, την απογοήτευση, μην υποσχεθούμε πολλά, μην τρελαθούμε,  μην ντροπιαστούμε, και αυτά απλώς για να αρχίσουμε τη λίστα. Ανησυχούμε νωρίς το πρωί, ανησυχούμε στις διακοπές, στα πάρτυ και ανησυχούμε διαρκώς ενώ ταυτόχρονα προσπαθούμε να χαμογελάμε και να φαινόμαστε φυσιολογικοί στους καλούς ανθρώπους που εξαρτώνται από εμάς.  Μπορεί να είναι ανυπόφορο ώρες ώρες.

Μια συνηθισμένη προσέγγιση όταν προσπαθούμε να κατευνάσουμε την θύελλα των ανησυχιών μας, είναι να κοιτάξουμε την καθεμία ξεχωριστά, και να επιστρατεύσουμε λογικά επιχειρήματα ενάντια στις πιθανότητές τους. Αλλά μπορεί, κάποιες φορές, να είναι επίσης βοηθητικό, να μην κοιτάξουμε τα επιμέρους στοιχεία της κάθε ανησυχίας και αντίθετα να εξετάσουμε τη γενική θέση που η ανησυχία έχει έλθει να καταλάβει στη ζωή μας.

Υπάρχει μια εξαιρετικά γοητευτική φράση επάνω στο θέμα σε ένα κείμενο του μεγάλου Άγγλου ψυχαναλυτή Donald Winnicott: ‘Η καταστροφή που φοβάσαι ότι θα συμβεί, έχει στην πραγματικότητα ήδη συμβεί.’  Όταν ανησυχούμε, είμαστε, όπως είναι φυσικό, προσκολλημένοι σε αυτό που θα συμβεί μετά:  το μέλλον, με τις απεριόριστες πιθανότητες για τρόμο, είναι η φυσική αρένα προς εξερεύνηση από τις πανικοβλημένες σκέψεις μας. Όμως, στην απροσδόκητη θέση του Winnicott αποκαλύπτεται κάτι άλλο: Η καταστροφή που φοβόμαστε ότι πρόκειται να ξεδιπλωθεί, είναι στην πραγματικότητα πίσω μας.

Η καταστροφή που φοβάσαι ότι θα συμβεί, έχει στην πραγματικότητα ήδη συμβεί. Donald Winnicot

Υπάρχει ένα παράδοξο εδώ: γιατί εξακολουθούμε να περιμένουμε να συμβεί κάτι που έχει ήδη συμβεί; Γιατί δεν διακρίνουμε καλύτερα το παρελθόν από το παρόν; Η απάντηση του Winnicott είναι ότι είναι στη φύση των τραυματικών γεγονότων από το παρελθόν να μην είναι κατάλληλα επεξεργασμένα και ως αποτέλεσμα, σαν τους νεκρούς που δεν έχουμε θάψει και θρηνήσει κατάλληλα,  αρχίζουν να μας στοιχειώνουν αδιακρίτως στην ενήλικη ζωή. Αλλά δεν κάνουν τους εαυτούς τους αισθητούς με ευθύ και διάφανο τρόπο ως τραύματα από το παρελθόν. Εμφανίζονται τέλεια μεταμφιεσμένα, ως δυσανάλογα έντονοι φόβοι για το μέλλον. Μας πείθουν ότι κάτι τρομερό πρόκειται να συμβεί, μας τυφλώνουν από το να δούμε ότι συνέβη πριν τόσο πολύ καιρό.   Για παράδειγμα μπορεί να πανικοβληθούμε στη σκέψη ότι πρόκειται να ταπεινωθούμε και να ντροπιαστούμε. Δεν υπάρχουν ιδιαίτερα γερές βάσεις για αυτό στην αντικειμενική πραγματικότητα, αλλά είμαστε εντελώς πεπεισμένοι παρόλ’ αυτά,  γιατί αυτό ακριβώς είναι που μας συνέβη όταν είμαστε μικροί και στα χέρια ενός γονιού. Ή ανησυχούμε έντονα ότι θα μας εγκαταλείψουν στον έρωτα, όχι επειδή ο σύντροφός μας είναι με κάποιο ουσιώδη τρόπο άπιστος, αλλά γιατί κάποιος που κάποτε μας φρόντισε, σε μια στιγμή ευάλωτη για εμάς, ασφαλώς ήταν.

Ένα όφελος του να κατανοήσουμε πόσο πολύ από τις ανησυχίες μας οφείλεται στο παρελθόν, είναι μια καινούρια αίσθηση ότι δεν είναι τόσο το μέλλον για το οποίο χρειάζεται να ανησυχούμε αλλά το παρελθόν. Μπορούμε να αντικαταστήσουμε τον τρόμο και την ανησυχία με κάτι πιο λυπηρό μεν αλλά τελικά πολύ πιο λυτρωτικό: το πένθος. Μπορούμε να νιώσουμε βαθιά θλίψη για τους μικρότερους εαυτούς μας ως μια εναλλακτική στο να είμαστε πανικοβλημένοι για τους μελλοντικούς εαυτούς μας.

Ένα όφελος του να κατανοήσουμε πόσο πολύ από τις ανησυχίες μας οφείλεται στο παρελθόν, είναι μια καινούρια αίσθηση ότι δεν είναι τόσο το μέλλον για το οποίο χρειάζεται να ανησυχούμε αλλά το παρελθόν. Μπορούμε να αντικαταστήσουμε τον τρόμο και την ανησυχία με κάτι πιο λυπηρό μεν αλλά τελικά πολύ πιο λυτρωτικό: το πένθος.

Με το να εκτιμήσουμε το γεγονός ότι έχουμε κληρονομήσει τις ανησυχίες μας από την παιδική μας ηλικία, ερχόμαστε επίσης  να συνειδητοποιήσουμε ότι μπορούμε να προσαρμοστούμε  και να βελτιώσουμε τον τρόπο που αντιδρούμε σε ό,τι μας βάζει σε συναγερμό. Εάν είχαμε μια καλή γονεική ανατροφή, θα μας έχει δοθεί ένα ρεπερτόριο καλών κινήσεων όπου μπορούμε να γραπωθούμε όταν συμβαίνει μια κρίση: ξέρουμε πώς να επικοινωνήσουμε, να ζητήσουμε βοήθεια, ίσως να απομακρυνθούμε και πάρουμε μόνο όση ευθύνη μας αναλογεί. Έχουμε πρόσβαση σε ένα ‘διάδρομο’ για να βγούμε από τους μπελάδες μας. Όταν όμως, μας λείπει αυτό το είδος καθοδήγησης, παραμένουμε ουσιαστικά σε σχέση με τα προβλήματά μας, σαν τα φοβισμένα παιδιά που είμασταν κάποτε.  Μπορεί να είμαστε ψηλοί, να οδηγούμε ένα αυτοκίνητο και να ακουγόμαστε σαν ενήλικες, αλλά αντιμέτωποι με τις έγνοιες μας, καταλήγουμε στην εργαλειοθήκη παιδιάστικων λύσεων: Αντιδρούμε υπερβολικά, σωπαίνουμε, φωνάζουμε, έχουμε λίγη αίσθηση των άλλων επιλογών, νιώθουμε εξαιρετικά περιορισμένοι ως προς τη δυνατότητα να διαμαρτυρηθούμε και να δράσουμε, χάνουμε κάθε προοπτική.

Και, εδώ αρμόζει και δεν είναι σε καμία περίπτωση πατροναριστικό, να υπενθυμίσουμε στον εαυτό μας αυτό που μπορεί- μέσα στο βαθύτερο ψυχολογικό εαυτό μας- να είναι ακόμη μια εντελώς απίθανη σκέψη: Ότι τώρα είμαστε ενήλικες. Με άλλα λόγια, απέναντι στα είδη του τρόμου που ξέραμε τόσο καλά στην ηλικία των 4 ή 8 δεν χρειάζεται να είμαστε ούτε τόσο φοβισμένοι, ούτε τόσο ανίσχυροι όσο είμασταν. Μπορούμε να διαμαρτυρηθούμε, μπορούμε να αρθρώσουμε λόγο, μπορούμε να παραπονεθούμε και να υπερασπιστούμε τη θέση μας, μπορούμε να χτίσουμε τη ζωή μας με νέο τρόπο κάπου αλλού.

Υπάρχουν δύο τρόποι να μετριάσουμε το ρίσκο: να προσπαθήσουμε να απομακρύνουμε κάθε κίνδυνο από τον κόσμο. Ή να δουλέψουμε επάνω στη στάση μας απέναντι στον κίνδυνο.

Υπάρχουν δύο τρόποι να μετριάσουμε το ρίσκο: να προσπαθήσουμε να απομακρύνουμε κάθε κίνδυνο από τον κόσμο. Ή να δουλέψουμε επάνω στη στάση μας απέναντι στον κίνδυνο. Το να γνωρίζουμε  ότι πολλοί από τους φόβους μας έχουν τους προγόνους τους στην παιδική μας ηλικία, όπως και οι αντιδράσεις μας σε αυτούς, μας επιτρέπει την ελευθερία να  φανταστούμε ότι η ιστορία δεν χρειάζεται να επαναληφθεί ακριβώς.  Η ενήλικη ζωή δεν χρειάζεται να είναι τόσο τρομακτική όσο η παιδική μας ηλικία ήταν κάποτε και η στάση μας απέναντι στους φόβους μας μπορεί να έχει ορισμένο από το μεγαλύτερο σθένος και την αυτοπεποίθηση που είναι το φυσικό προνόμιο των μεγάλων.  Θα εξακολουθούμε να ανησυχούμε για ένα σημαντικό μέρος του χρόνου μας , αλλά ίσως να νιώθουμε λιγότερο εύθραυστοι και με λιγότερες διακαείς πεποιθήσεις για την ολοκληρωτική επερχόμενη καταστροφή.

Photo by boram kim on Unsplash

Photo by Patrick Fore on Unsplash

Πηγή: The School of Life

Mετάφραση- Απόδοση: Έλενα Καμπισοπούλου, Ψυχολόγος ΜSc.

Σχετικά με τη συγγραφέα

Έλενα Καμπισοπούλου

ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΕΚΑ

Ψυχολογικές υπηρεσίες με στόχο την υποστήριξη του σύγχρονου ανθρώπου στην πραγμάτωση του δυναμικού του, την επίτευξη καλύτερης αρμονίας με τον εαυτό και τους άλλους και την άντληση μεγαλύτερης ικανοποίησης από τη ζωή.

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Έλενα Καμπισοπούλου, ψυχολόγος
Ενάντια στην Κουλτούρα του Βιασμού: H Συναίνεση Είναι το Παν
January 17, 2021
Σύντομος Οδηγός Αυτο-Επίγνωσης
December 1, 2020
ψυχολόγος, Έλενα Καμπισοπούλου, ισορροπία
THE BALANCE WHEEL- Ένα εργαλείο για να φέρετε περισσότερη ισορροπία στη ζωή σας.
October 20, 2020
Έλενα Καμπισοπούλου, ψυχολόγος
“Ένας κόσμος χωρίς αγάπη είναι ένα ολέθριο μέρος”
September 22, 2020
Έλενα Καμπισοπούλου, ψυχολόγος, ψυχοθεραπεία
H Θεωρία του Δεσμού: Πώς η παιδική μας ηλικία επηρεάζει τη ζωή μας
May 4, 2020
Έλενα Καμπισοπούλου, ψυχοθεραπεία, ψυχολόγος
H ανισότητα της ψυχοθεραπευτικής σχέσης
April 27, 2020
H μετάδοση που μπορούμε να ελέγξουμε
March 28, 2020
Έλενα Καμπισοπούλου, ψυχολόγος, κορονωιος, πανδημία, πένθος
Αυτή η δυσφορία που νιώθεις είναι πένθος
March 26, 2020